Zet de eerste stap naar rust en een optimale organisatie.
In België houden we vaak vast aan de klassieke 2- of 3-ploegensystemen. Maar wie over de grens kijkt, ziet een ander beeld: in Nederland is het 5-ploegenstelsel al decennia de gouden standaard voor volcontinue bedrijven. Het geheim? Het is simpelweg gezonder voor de medewerker en flexibeler voor de organisatie. Lees hier waarom het tijd is om de overstap te overwegen.
In de praktijk merken we dat veel organisaties nog wat koudwatervrees hebben voor alternatieve ploegensystemen. De vooroordelen over 5 ploegen zijn hardnekkig: het zou te duur zijn, te weinig rendement opleveren of organisatorisch onhaalbaar zijn. Maar klopt dat wel? In een krappe arbeidsmarkt waar welzijn centraal staat, bewijst het tegendeel zich elke dag.
Wat is een 5-ploegenstelsel?
Bij een 5-ploegenrooster verdeel je de totale bedrijfstijd over vijf verschillende ploegen in plaats van de gebruikelijke drie of vier. Elk team volgt een cyclus van vroege, late en nachtdiensten, telkens afgewisseld met voldoende rust. Dit systeem draait zeven dagen per week door, waardoor de continuïteit van je productie of dienstverlening gewaarborgd blijft.
De gemiddelde werktijd in een ‘schoon’ 5-ploegenstelsel is 33,6 uur per week. Dat is aanzienlijk minder dan de traditionele 38 of 40 uur. Medewerkers werken doorgaans blokken van drie tot vier dezelfde shiften achter elkaar, gevolgd door een ruim herstel. Zo heb je na een reeks nachtdiensten standaard drie dagen rust.
De kracht van terugkomdagen
Heeft je organisatie een contractuele arbeidstijd die hoger ligt dan 33,6 uur? Dan vullen we dat aan met terugkomdagen. Deze dagen zijn goud waard: je zet ze in voor opleidingen, het opvangen van piekmomenten of ondersteunende taken waar je normaal niet aan toekomt. Dit geeft de planning de nodige ademruimte zonder dat de werkdruk voor de actieve ploegen stijgt
Gezondheid en flexibiliteit: een win-win
Rust is geen luxe, maar een noodzaak. Het 5-ploegenstelsel biedt de extra hersteltijd die cruciaal is om ploegenarbeid gezond vol te houden. Ja, een vijfde ploeg vraagt meer werknemers, maar die investering verdient zichzelf snel terug. In een ergonomisch rooster daalt het ziekteverzuim, stijgt de motivatie en blijven ervaren 45-plussers langer én gezonder aan de slag.
Bovendien krijg je als werkgever een enorme portie flexibiliteit cadeau. Dankzij de terugkomdagen kun je gaten in de planning (door ziekte of vakantie) veel makkelijker intern opvangen zonder dat de werkdruk voor de rest meteen onhoudbaar wordt.
Natuurlijk is er een keerzijde: door de kortere werkweek vallen de vrije ADV-dagen weg. In een 4-ploegenstelsel bouwen medewerkers vaak veel ADV-dagen op. Hoewel dat wegvallen soms als een verlies aan keuzevrijheid voelt, krijgen ze er een structureel gezonder ritme en meer wekelijkse vrije tijd voor in de plaats.
De kritische noot: Is het altijd de beste keuze?
Betekent dit dat wij onvoorwaardelijk advocaat zijn van het 5-ploegenstelsel? Dat hangt er vanaf. Elk systeem heeft zijn prijs en een verandering van rooster raakt de kern van het sociale contract in je bedrijf.
- Loon en ADV: In een 5-ploegensysteem vallen de ADV-dagen vaak weg omdat de werkweek al korter is. Voor medewerkers die gehecht zijn aan hun ‘geclusterde’ vrije dagen of de hogere premies van een 4-ploegenstelsel, kan dit aanvoelen als een stap terug.
- Sociaal draagvlak: Een nieuw rooster invoeren zonder goed sociaal overleg is gedoemd te mislukken. Het is essentieel om vakbonden en medewerkers vanaf het begin te betrekken. Het gaat immers over hun levensritme en portemonnee.
- De business case: Niet elk productieproces leent zich voor de extra overdrachtsmomenten die vijf ploegen met zich meebrengen.
België versus Nederland
Belgische bedrijven geven vaak nog de voorkeur aan klassieke rotaties of zelfs vaste nachtploegen. Onderzoek toont echter aan dat dergelijke systemen — zeker vanaf de leeftijd van 45 jaar — leiden tot serieuze gezondheidsproblemen en slaapstoornissen.
In Nederland is de visie anders. Daar pleiten vakbonden al sinds de jaren ’70 voor het 5-ploegenstelsel en zijn vaste nachtploegen zelfs wettelijk verboden. British Petroleum (BP) was destijds de pionier die de overstap waagde.Ben Jansen, de huidige CEO van Déhora, was destijds nauw betrokken bij de begeleiding van BP.
"Minder lichamelijke klachten en een veel beter sociaal leven voor de werknemers. Het is dan ook logisch dat de meeste Nederlandse bedrijven in de jaren '80 massaal zijn overgestapt."
Geen ‘quick fix’, maar een fundament
Een nieuw ploegenrooster invoeren is als het veranderen van de fundering van een huis terwijl je erin woont. Daarom is een doordachte aanpak en draagvlak essentieel. Bij Déhora weten we dat het ‘perfecte’ rooster niet bestaat, wel zijn er handige vuistregels om ploegenarbeid zo vlot en gezond mogelijk te organiseren, rekening houdend met zowel de economische realiteit als het welzijn van de mensen.
Kunnen wij je helpen bij de overstap?
Wil je objectief laten berekenen of een 5-ploegenstelsel past bij jouw organisatie? Of heb je hulp nodig bij het creëren van draagvlak voor een nieuw rooster? Onze experts staan klaar met praktisch advies en jarenlange ervaring om samen met jou en je sociale partners de beste weg vooruit te vinden.
Ook interessant
3, 4, 5 of 6 ploegen? Dit is het beste ploegenrooster
Ploegenroosters zijn er in alle kleuren en maten: van eenvoudige schema’s tot complexe puzzels. Hoewel elk bedrijf een eigen dynamiek…
10 vuistregels voor gezondere en evenwichtige ploegenroosters
Een gebalanceerd rooster kan zowel fysiek als mentaal welzijn positief beïnvloeden. Aan de andere kant kunnen overbelastende, onevenwichtige roosters slaappatronen…
